Vondsten 2018

Gaatjes met Bolletjes
Tekst en foto's: Inge Somhorst

 

Mijn eerste inventarisatie van 2018 ging op 5 januari naar Tjuchem. Daar is een aardig, vochtig dorpsbosje op de klei waaruit mij al eens een rode kelkzwam (sl) gemeld was, misschien kon ik hem vinden zodat ik wist om welke soort het ging. Om onduidelijke reden raapte ik een oude Platte tonderzwam op en zag aan de onderkant kleine zwarte bolletjes, iets groter dan de gaatjes (foto 1, links). Leuk, dacht ik, ook van bijvoorbeeld de Berkenzwam zijn kernzwammen bekend. Hoopvol dat door het substraat determinatie wel eenvoudig zou zijn ging hij mee in de rugzak.

Thuis onder de binoculair zag ik een iets netvormig geribd, vrij dof oppervlak maar geen opening, snaveltje of wat dan ook (foto 1, rechtsonder). Onder de microscoop zag ik heel kleine, ellipsoide tot bolvormige asci van maar 7 mu doorsnee, ongeveer even groot als de sporen van de Platte tonderzwam die ook in het preparaat te zien waren (foto 2 links). De asci zijn gevuld met 8 kleine, gladde, enigszins platgedrukte en iets groenig gekleurde sporen; de ascuswand is niet of nauwelijks te zien. Nu is kernzwammen determineren niet echt mijn ding en na vruchteloze bestudering van enkele algemene ascomyceten-werken en het al even vruchteloos doorlopen van de namenlijst (iets als polyporenbolletje zal het wel zijn, toch?) heb ik het materiaal op een koele plek weggezet want de NMV-nieuwjaarsdag was in aantocht en daar zijn altijd NMV-ers die dol zijn op deze zwammetjes. Specialist Henk Lammers was geïnteresseerd en binnen een dag had ik antwoord: het gaat om Albertiniella polyporicola die groeit op soorten uit het geslacht Ganoderma, maar niet op andere gaatjeszwammen.

De bolletjes ontwikkelen zich in de poriën maar komen bij rijpheid naar buiten, ze zijn dan ongeveer 1/3 mm in doorsnee. Ze hebben geen mondopening waardoor de sporen ontsnappen maar de wand breekt na rijping van de sporen langs de netvormende ribben open. De afzonderlijke veldjes zijn dan onder de microscoop te herkennen (foto 2, rechts). De verschillende stadia zijn op de foto te zien (foto 1, rechtsboven, de groene pijl wijst naar jong vruchtlichaam dat uit het gaatje omhoog komt). De soort is nog niet eerder uit Nederland gemeld. Kor Raangs wees mij erop dat de soort ook prima te determineren is met  de sleutels van het ascomycetenproject, https://www.allesoverpaddenstoelen.nl/Aop2_Ascoproject.html, startsleutel en sleutel A3, en dat is ook zo. Er is zelfs een tekening bij afgebeeld, gemaakt door.. juist ja. De rode kelkzwam vond ik ook nog, het bleek de echte Rode kelkzwam (ss) te zijn.